02 juli 2009

Interview Beeld en Geluid: Internetvideo op voorraad

Video is alom aanwezig op het internet. Het enorme aanbod geeft een goed beeld van wat de Nederlandse internetgebruiker bezighoudt en moet daarom bewaard blijven, vindt het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. 'Binnenkort gaan we misschien ook porno archiveren.'

'Internetvideo is niet meer weg te denken uit het medialandschap. Online gebeuren er dingen die niet de reguliere media halen, maar die wel onderdeel zijn van het culturele erfgoed,' vertelt Liselotte Doeswijk die in pilot-project onderzoek doet naar internetvideo voor het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Ze kamt het internet uit op zoek naar online video's en archiveert de filmpjes die zij relevant acht.

Maar waarom moeten al die amateurfilms, reportages, videocolumns en webcamsterren eigenlijk worden bewaard? 'Als we over 50 jaar terugkijken op deze tijd moet er van onze internetcultuur een representatief beeld worden gegeven. Het is mijn taak om de interessantste ontwikkelingen op dit gebied in kaart te brengen,' vertelt Doeswijk. 'Eigenlijk vraag ik me dus af wat mensen in de toekomst zouden willen weten. Al blijft het een vorm van gokken natuurlijk. Misschien is Geert Wilders over tien jaar vergeten, maar dan is het nog steeds interessant om video's over hem te bewaren. Als je dat niet doet, dan weet je zeker dat men hem over tien jaar niet meer kent.'

Op dit moment slaat Doeswijk de video's alleen op voor het nageslacht. Ze hoopt dat een deel van het archief publiekelijk wordt gemaakt. Waarschijnlijk door middel van een tijdlijn op de site, met daarop de belangrijkste tendensen van internetvideo toegelicht met representatieve voorbeelden. 'Het hangt van de uitkomst van mijn onderzoek eind dit jaar af of Beeld en Geluid hiermee doorgaat,' zegt Doeswijk.

Als Doeswijk de tijdlijn nu zou schetsen, wat zijn dan de belangrijkste kenmerken van internetcultuur? 'Ten eerste staat er op bijna iedere website video. Tweedehands content is opmerkelijk populair. Gebruikers zetten op YouTube fragmenten van tv-programma's die ze interessant vinden en die al op UitzendingGemist.nl staan. Daarbij is er tegenwoordig geen enkele gebeurtenis die niet op video wordt vastgelegd: bij concerten houden mensen geen aanstekers, maar mobieltjes en camera's in de lucht. Grappig vind ik dat je op die video's ook te zien is hoe andere mensen het concert vastleggen.' Het zijn niet alleen amateurs die gretig gebruik maken van het medium. Tijdschriften en kranten hebben vaak een eigen verslaggever of plaatsen nieuwsvideo's van het ANP op hun site. 'Al vraag ik me af hoe goed die bekeken worden, er staan namelijk geen viewingsaantallen bij,' zegt Doeswijk.

Selectiecriteria
Doeswijk selecteert een ruim scala aan video's gemaakt door professionals en amateurs. Sinds ze februari 2008 met archiveren begon sloeg ze naar schatting zo'n duizend filmpjes op. Een klein aantal in vergelijking met het aanbod. Chad Hurley, medeoprichter van YouTube, beweerde vorig jaar nog dat er per minuut dertien uur materiaal bijkomt. Alles bewaren is onmogelijk, daarom hanteert Doeswijk een aantal selectiecriteria. Aspirant filmmakers die hun werk in het archief terug willen zien moeten video's maken die 'geil, grappig of grof zijn, want dan worden ze vaak bekeken,' zegt Doeswijk met een glimlach. Ze vervolgt: 'Of het moet een mooie, boeiende reportage zijn die opgemerkt wordt.'

Het belangrijkste criterium is dat de video's hier zijn gemaakt of Nederland als onderwerp hebben. Daarnaast is het belangrijk dat de video in kwestie prominent op het web aanwezig is en veel wordt bekeken. 'De onderwerpen moeten veel mensen bezighouden en op veel blogs en sites worden besproken. Bijvoorbeeld het Fitna-debat van vorig jaar. Mensen over de hele wereld reageerden op de video van Wilders met hun eigen filmpje. Soms vertelden ze alleen hun verhaal in de webcam, soms versneden ze beelden van Fitna met nieuwsbeelden om hun standpunt duidelijk te maken. Daar maak ik dan ook een selectie uit.' De grote videosites zoals MSN Video, 123video.nl en YouTube hebben een eigen statistiekensysteem waarmee inzichtelijk wordt hoe vaak een video bekeken is en waar veel mensen op hebben gereageerd.

Toch kijkt Doeswijk verder dan alleen naar wat de massa aangeeft. Ze selecteert bijvoorbeeld ook babyvideo's. 'Deze worden door weinig mensen bekeken, maar er zijn er heel veel en daarom belangrijk voor de representatie van het fenomeen video op internet.' Ook volgt Doeswijk specifieke makers, zoals culturele instellingen. 'Ze maken soms juweeltjes die bijna niemand kent.'

Porno
Doeswijk zette samen met een programmeur de database voor het videoarchief op. Ze noteert hierin onder meer de titel, het genre en de makers. Daarbij schrijft ze ook waarom de video is bewaard. Dat laatste is onontbeerlijk, want soms is de toegevoegde waarde die een video voor het algemene beeld heeft niet direct evident. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de meest markante video die tot op heden werd gearchiveerd. Het filmpje laat niet meer zien dan twee tienermeisjes die op een balkon zitten te giechelen, maar staat desondanks op nummer 9 in de lijst best bekeken video's aller tijden op de Nederlandse regio van YouTube. 'Dat komt namelijk door de thumbnail, het plaatje dat bij de link naar de video staat. Hierop lijkt het net of een van de meisjes een mannelijk geslacht in haar mond heeft.'

Uit recent onderzoek naar online videogebruik van Ster, Microsoft en marketingbureau Mindshare, blijkt dat 79% van de Nederlandse bevolking wel eens online video kijkt. In de groep van 13-50 jaar kijkt 13% regelmatig naar professionele pornografische video's en 17% naar erotiek van amateurs. Pornografie maakt een belangrijk deel uit van internetcultuur. 'Sterker nog: internet, net als video vroeger, is er groot mee geworden. Daarom gaan we in de toekomst misschien ook porno bewaren. Al wordt het lastig om voor dit genre criteria op te stellen.'

Beperkt houdbaar
Hoewel organisaties als de Koninklijke Bibliotheek en het internationale project Living Web Archive zich bezighouden met het archiveren van websites, richt het pilot-project van Beeld en Geluid zich in Nederland specifiek op webvideo's. De archivering van het culturele erfgoed kan immers niet aan gratis videosites worden toevertrouwd: filmpjes verdwijnen soms spontaan of worden door de beheerders van de site verwijderd wanneer er sprake lijkt van auteursrechten schending.

'Er was laatst commotie op blogs en Twitter omdat de video's van Esmée Denters waren verdwenen. (Denters werd wereldberoemd door video's waarin ze liedjes zingt, red.) Meer dan 100 miljoen mensen hebben haar video's gezien. Recent blokkeerde YouTube haar account. Esmée zingt namelijk covers en dat mag kennelijk niet.' Door het grote aantal verontwaardigde reacties is alles drie dagen later teruggedraaid.

Behalve het verdwijnen van content, speelt de factor tijd ook een bedreigende rol bij het onderhouden van een videoarchief. Net als bij analoge dragers als zijn de webvideo's in zekere zin maar beperkt houdbaar. 'De ontwikkeling van videoformats gaat razend snel en is moeilijk bij te houden. We hebben voor het programma flash gekozen als opslagmedium. Maar als er in de toekomst weer iets anders komt, zal het archief gemigreerd moeten worden. Dat betekent wel kwaliteitsverlies. Een andere oplossing is om ervoor te zorgen dat we altijd flash kunnen afdraaien bij Beeld en Geluid, zoals we nu nog steeds videorecorders in huis hebben. Voor alsnog blijft dit een probleem voor de toekomst.'

Dit artikel is verschenen in VPRO Gids #25.

Gerelateerd: De video's die ik gemaakt heb en op deze site staan.

7 opmerkingen:

StatusNil zei

Kijk, dat is een opmerkelijk artikel, en uitgebreid geschreven. Mijn complimenten, ik heb het vol interesse gelezen Mike :)

StatusNil zei

Nu de Opperpater nog in het archief zien te krijgen, uiteraard. ;)

Michael Minneboo zei

@StatusNil: Thanx. Vond het zelf ook een fascinerend onderwerp om over te schrijven.:)

madbello zei

Wow ! Was vergeten hoe leuk jij kan schrijven, maar inderdaad, het medium internet is heel vergankelijk en ook best moeilijk om al je home video's in leven te houden op je PC, DVD, back-up op externe schrijven. Voor je het weet ben je het kwijt.
En laatst ook gemerkt toen ik een check deed naar dode links op mijn site, de meeste links waren schrikbarend genoeg allemaal van nieuwssite's, zo als het Brabantsdagblad, telegraaf, enz enz, alle nieuws was weg en niet meer terug te vinden en dat in een paar jaar tijd (wel 100de links)

Michael Minneboo zei

@Madbello: Dode links checken - dat moet ik ook maar weer eens gaan doen. Meestal doe ik alleen de video's die ik ingevoegd heb, want dat lijstje is makkelijk te achterhalen. Erg storend hoeveel video's er op YouTube iedere keer verdwijnen. Soms al een paar dagen na publicatie. Raar dat nieuwsbronnen oudere berichten van het web afhalen. Zo verliezen we een stukje geschiedenis van de berichtgeving.

madbello zei

Ik had een tijd terug een plugin geïnstalleerd voor wordpress die automatisch je hele database check op dode links (monsterlijke klus) je kan het beter niet doen en dat vroeg ik mijn dus echt af. Dat is geschiedenis vervalsing en hier bewijs weer de waarde van de papieren krant als het niet door de papierversnipperaar gaat.

Michael Minneboo zei

@Madbello: Interessant, ik wist niet dat die plugin bestond. Voor blogger bestaat ie geloof ik niet. Bij blogger lopen ze over het algemeen sowieso achter in techniek, al vind ik het wel een fijne service.

Betekent wel dat we al die kranten moeten gaan bewaren. Nou ja, interessante stukken gaan bij mij sowieso in het archief.